دلایل ورم پا و راههای درمان اورژانسی
ادم اصطلاح پزشکی برای تورم ناشی از تجمع مایع در فضاهایی است که بافت ها و اندامهای بدن را احاطه کردهاند. ادم میتواند تقریباً در هر جایی از بدن رخ دهد. برخی از رایجترین قسمتها عبارتاند از:
ساق پاها یا دستها (که ادم محیطی نیز نامیده میشود)
شکم (که آسیت نیز نامیده میشود)
قفسه سینه (اگر در ریهها ادم ریوی و اگر در فضای اطراف ریهها پلورال افیوژن نامیده میشود.)
آسیت و ادم محیطی میتواند ناراحت کننده باشد و میتواند نشانه یک بیماری جدیتر باشد. ادم ریوی که تنفس را دشوار میکند و میتواند زندگی را تهدید کند، یکی از علائم نارسایی قلبی است و به طور جداگانه با جزئیات بیشتر مورد بحث قرار میگیرد.
علائم ادم یا ورم
علائم ادم به علت آن بستگی دارد اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
●ورم یا پف کردن پوست که باعث کشیده شدن شده و براق به نظر میرسد. این حالت معمولاً در مناطقی از بدن که به زمین نزدیکتر هستند (به دلیل گرانش) بدتر است؛ بنابراین، ادم عموماً پس از راه رفتن، ایستادن، نشستن روی صندلی برای مدتی یا در پایان روز، بدترین حالت در ساق پاها (به نام ادم محیطی) است. پس از چند ساعت در رختخواب بودن در قسمت پایین کمر (به نام ادم ساکرال) تجمع مییابد. فشار دادن به ناحیه متورم برای چند ثانیه باعث ایجاد گودی یا فرورفتگی موقت در پوست میشود.
●افزایش اندازه شکم (با آسیت).
●سختی در تنفس (با ادم در قفسه سینه).
شرایط مرتبط با ادم و ورم
تعدادی از مشکلات مختلف میتوانند باعث ادم شوند.
بیماری مزمن وریدی – یکی از علل شایع ادم در ساق پا، بیماری مزمن وریدی است، وضعیتی که در آن سیاهرگهای پا نمیتوانند خون کافی را به قلب برگردانند زیرا دریچههای وریدها آسیب دیدهاند. این میتواند منجر به جمع شدن مایع در ساق پا، نازک شدن پوست و در برخی موارد، ایجاد زخمهای پوستی (زخم) شود.
ادم همچنین میتواند در نتیجه لخته شدن خون در وریدهای عمقی ساق پا (به نام ترومبوز ورید عمقی [DVT]) ایجاد شود. در این حالت، ادم بیشتر به پاها یا مچ پا محدود میشود و معمولاً فقط یک طرف (چپ یا راست) را درگیر میکند. سایر شرایطی که باعث ادم میشوند معمولاً باعث تورم هر دو پا میشوند.
بارداری – زنان باردار مایعات اضافی را حفظ میکنند. تورم معمولاً در دستها، پاها و صورت ایجاد میشود، مخصوصاً در اواخر بارداری طبیعی. تورم بدون علائم و یافتههای دیگر شایع است و معمولاً نشانهای از ایجاد عارضهای مانند پره اکلامپسی (گاهی اوقات توکسمی) نیست.
دورههای قاعدگی ماهانه – ادم در زنان که به صورت چرخهای (معمولاً یک بار در ماه) رخ میدهد، میتواند نتیجه تغییرات هورمونی مربوط به چرخه قاعدگی باشد. این نوع ادم شایع است اما نیازی به درمان ندارد، زیرا خود به خود برطرف میشود.
داروها – ادم میتواند یک عارضه جانبی از انواع داروها، از جمله برخی از داروهای خوراکی دیابت، داروهای فشار خون بالا، مسکنهای بدون نسخه (مانند ایبوپروفن) و استروژنها باشد.
بیماری کلیوی – ادم ناشی از بیماری کلیوی میتواند باعث تورم در ساق پا و اطراف چشم شود.
نارسایی قلبی – نارسایی قلبی که نارسایی احتقانی قلب نیز نامیده میشود، به دلیل ضعیف شدن قلب است که عملکرد پمپاژ آن را مختل میکند. نارسایی قلبی میتواند باعث تورم در پاها و شکم و همچنین علائم دیگر شود. نارسایی قلبی همچنین میتواند باعث تجمع مایع در ریهها (ادم ریوی) شود که باعث تنگی نفس میشود. این میتواند یک وضعیت بسیار خطرناک باشد که نیاز به درمان اضطراری دارد.
سیروز – سیروز زخم کبد به دلایل مختلف است که میتواند جریان خون را از طریق کبد مسدود کند. افراد مبتلا به سیروز ممکن است دچار تورم شدید در شکم (آسیت) یا در پایین پاها (ادم محیطی) شوند.
سفر – نشستن طولانی مدت، مانند سفر هوایی، میتواند باعث تورم در ساق پا شود. این شایع است و معمولاً نشانهای از مشکل نیست.
اگر پاهای شما متورم ماند یا ساعتها یا روزها پس از پرواز دچار درد پا شدید، با ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی خود تماس بگیرید. ادامه تورم و درد میتواند نشانه لخته خون (DVT) باشد.
آنژیوادم – واکنش به برخی داروها و برخی اختلالات ارثی میتواند باعث نشت مایع از رگهای خونی به بافتهای اطراف شود (آنژیوادم). این میتواند باعث تورم سریع در صورت، لبها، زبان، دهان، گلو، جعبه صدا، اندامها یا اندام تناسلی شود. علائم ممکن است شامل صدای خشن، گرفتگی گلو و مشکل بلع باشد. تورم گلو میتواند در تنفس اختلال ایجاد کند و ممکن است زندگی را تهدید کند.
گاهی اوقات، این نوع تورم در روده (دیواره روده) رخ میدهد و میتواند منجر به درد شکم شود.
لنف ادم – برداشتن غدد لنفاوی با جراحی برای درمان سرطان (معمولاً سرطان سینه) میتواند باعث تورم اندام یا اندامها با ضخیم شدن پوست در سمت جراحی شود. تورم هر دو پا به دلیل مشکلات لنفاوی نیز میتواند یک بیماری ارثی باشد که در دوران کودکی یا بزرگسالی آشکار میشود. لنف ادم همچنین میتواند در اثر عفونت، ضربه یا چاقی ایجاد شود.
تشخیص علت ادم
اگر تورم جدیدی در یک یا هر دو پا، دست، شکم یا اطراف چشمهای خود ایجاد کردید، باید با پزشک خود تماس بگیرید تا مشخص شود که آیا نیاز به ارزیابی دارید یا خیر.
اگر شروع ناگهانی تورم در لبها، زبان یا دهان داشتید، به ویژه اگر بر توانایی صحبت کردن یا تنفس شما تأثیر بگذارد، باید فوراً به بخش اورژانس مراجعه کنید.
درمان ادم
درمان ادم شامل چندین جزء است: درمان علت زمینهای (در صورت امکان)، کاهش میزان نمک (سدیم) در رژیم غذایی و در بسیاری موارد، استفاده از دارویی به نام دیورتیک برای از بین بردن مایعات اضافی. استفاده از جورابهای فشرده و بالا بردن پاها نیز ممکن است توصیه شود.
همه انواع ادم نیاز به درمان ندارند. ادم مربوط به بارداری یا چرخه قاعدگی معمولاً درمان نمیشود. ادم محیطی و آسیت معمولاً به آرامی درمان میشوند تا عوارض جانبی از دست دادن سریع مایعات (مانند فشار خون پایین) به حداقل برسد.
نمک (سدیم) را در رژیم غذایی خود کاهش دهید – سدیم که در نمک خوراکی و غذاهای فرآوری شده یافت میشود، میتواند ادم را بدتر کند. کاهش میزان نمک مصرفی میتواند به کاهش ادم کمک کند، به خصوص اگر از یک دیورتیک نیز استفاده میکنید. دستورالعملهایی در مورد چگونگی کاهش سدیم به طور جداگانه موجود است.
دیورتیک ها – دیورتیک ها نوعی دارویی هستند که باعث میشوند کلیهها آب و سدیم بیشتری دفع کنند که میتواند ادم را کاهش دهد. دیورتیک ها باید با احتیاط استفاده شوند زیرا برداشتن بیش از حد مایعات به سرعت میتواند فشار خون را کاهش دهد، باعث سبکی سر یا غش شود و عملکرد کلیه را مختل کند.
ممکن است مجبور شوید پس از مصرف یک دیورتیک مثانه خود را بیشتر تخلیه کنید. با این حال، هنگامی که دیورتیک ها در دوز توصیه شده مصرف شوند، سایر عوارض جانبی غیرمعمول هستند.
جورابهای فشاری – ادم ساق پا را میتوان با استفاده از جورابهای فشاری پیشگیری و درمان کرد. جوراب ساق بلند در چندین ارتفاع از جمله تا بالای زانو تا بالای ران و جوراب شلواری موجود است. جورابهای بلند تا زانو برای اکثر بیماران کافی است. برخی از جورابها میتوانند باعث سوزش یا درد پوست شوند، اگر چه اندازهگیری و تناسب صحیح جورابها میتواند خطر ناراحتی را کاهش دهد؛ اما بیشترین فشار را به مچ پا وارد میکنند و به تدریج فشار را روی ساق پا کاهش میدهند. این جورابها با درجات مختلف فشرده سازی در دسترس هستند.
●جورابهای با مقدار کم فشار را میتوان بدون نسخه از داروخانهها و فروشگاههای لوازم جراحی خریداری کرد.
●افراد مبتلا به ادم متوسط تا شدید و کسانی که زخم دارند معمولاً به جوراب مخصوص با نسخه نیاز دارند. یک ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی ممکن است برای جورابهای ساق بلند اندازهگیری کند یا نسخهای برای جوراب بنویسد و سپس از یک لوازم جراحی یا فروشگاه تخصصی بخواهد اندازهگیریهای لازم را انجام دهد.
● جورابهای سفید «ضد آمبولی» که معمولاً در بیمارستان داده میشوند، فشار کافی به مچ پا وارد نمیکنند و درمان کافی برای ادم نیستند.
وضعیت بدن – ادم ساق، مچ پا و پا را میتوان با بالا بردن پاها از سطح قلب به مدت 30 دقیقه سه یا چهار بار در روز بهبود بخشید. بالا بردن پاها ممکن است برای کاهش یا از بین بردن ادم در افراد مبتلا به بیماری خفیف وریدی کافی باشد، اما موارد شدیدتر نیاز به اقدامات دیگری دارد. علاوه بر این، برای کسانی که کار میکنند ممکن است چند بار در روز پاهای خود را بالا بیاورند.
ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی شما بهترین منبع اطلاعات برای سؤالات و نگرانیهای مربوط به مشکل پزشکی شما است. گزینههای درمانی شامل منبع قابل اعتماد است:
تغییرات سبک زندگی، مانند افزایش سطح فعالیت بدنی و داشتن رژیم غذایی کم سدیم
داروها، مانند بتا بلوکرها
روشهای جراحی، مانند بای پس عروق کرونر
دستگاههای قابل کاشت مانند دستگاه کمکی بطن چپ
پیوند قلب
بسیاری از افرادی که با نارسایی قلبی زندگی میکنند به حمایت مداوم از متخصص قلب نیاز دارند.
بیماری کبد
کبد آلبومین تولید میکند، پروتئینی که از نشت مایع از رگهای خونی و بافتهای اطراف جلوگیری میکند. کبد بیمار آلبومین کافی تولید نمیکند. در نتیجه، مایعات میتوانند در پاها، مچ پاها و پاها جمع شوند.
اکثر افراد مبتلا به بیماری کبد تا زمانی که آسیب شدید کبدی یا سیروز ایجاد نشود، هیچ علامتی ندارند.
تنها راه درمان سیروز مزمن پیوند کبد است؛ اما با رویکردهای دیگر، هدف پزشکان مدیریت بیماری، تسکین علائم و جلوگیری از عوارض است.
اگر پاهای متورم ناشی از سیروز باشد، پزشک ممکن است داروهای ادرارآور مانند اسپیرونولاکتون (آلداکتون) یا فوروزماید (لاسیکس) را تجویز کند. آنها همچنین ممکن است یک رژیم غذایی کم سدیم را توصیه کنند که میتواند به کاهش احتباس مایعات کمک کند.
بیماری کلیوی
نقش اصلی کلیه تنظیم میزان آب در بدن و متعادل کردن سطح نمک و سایر مواد معدنی در خون است.
بیماریها میتوانند به شدت به کلیهها آسیب بزنند و از فیلتر کردن خون و دفع مایعات و سایر مواد زائد از طریق ادرار جلوگیری کنند. این میتواند منجر به تجمع مواد زائد در ساق پا و مچ پا شود.
برخی دیگر از علائم و نشانههای اولیه بیماری کلیوی عبارتاند از:
دستها یا پاهای متورم
پف مداوم اطراف چشم
تکرر ادرار به خصوص در شب
فشار خون بالا
خون یا پروتئین در ادرار
درمان بیماری کلیوی به علت آن بستگی دارد.
این آسیب ممکن است ناشی از یک وضعیت پزشکی مانند فشار خون بالا یا دیابت باشد. پزشکان داروهایی را برای مدیریت این شرایط و کاهش سرعت بیماری کلیوی تجویز میکنند.
در برخی موارد، بیماری مزمن کلیه به نارسایی کلیه تبدیل میشود. در این مرحله فرد نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه دارد.
آسیب به پا یا مچ پا
آسیب به پا یا مچ پا میتواند باعث تورم در مچ پا و ساق پا شود. یکی از شایعترین آسیبها در این ناحیه، پیچ خوردگی مچ پا است. این میتواند ناشی از یک اشتباه ساده در هنگام راه رفتن، ورزش کردن یا ورزش کردن باشد. زمانی اتفاق میافتد که رباطهایی که مچ پا را به پا و ساق متصل میکنند از تراز خارج شوند. پیچ خوردگی مچ پا میتواند باعث درد و محدودیت حرکتی شود.
رایجترین روش برای آسیبهای پا یا مچ پا، روش RICE است. RICE مخفف:
استراحت: استراحت دادن به مچ پا آسیب دیده از آسیب بیشتر جلوگیری میکند.
یخ: قرار دادن یخ یا کیسه یخ پیچیده شده در حوله به بی حس شدن درد و کاهش تورم کمک میکند. حداقل سه بار در روز آن را به مدت 15 تا 20 دقیقه استفاده کنید.
فشرده سازی: پوشیدن باند فشاری به محدود کردن تورم کمک میکند.
ارتفاع: بالا بردن پا یا مچ پا بالاتر از سطح قلب به کاهش تورم کمک میکند.
عفونت
عفونت در پاها، مچ پا یا ساق پا میتواند باعث تورم در ناحیه شود. سلولیت یکی از انواع عفونتهای پوستی است که معمولاً اندامهای تحتانی را درگیر میکند. افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض خطر عفونت در پاهای خود هستند. مهم است که پاها را به طور مرتب از نظر کبودی، بریدگی و خراش بررسی کنید. فرد مبتلا به دیابت و عفونت درمان نشده در پا یا ساق پا ممکن است دچار قانقاریا شود. قانقاریا شامل مرگ بافت ها در نتیجه عفونت شدید یا کاهش عرضه خون میشود.
درمان عفونت پا، مچ پا یا ساق پا به نوع و شدت آن بستگی دارد. اگر عفونت باکتریایی باشد، پزشک تمایل به تجویز آنتی بیوتیک دارد.
اگر عفونت منجر به قانقاریا شده باشد، جراحی برای برداشتن ناحیه آسیب دیده ممکن است ضروری باشد.
لنف ادم
لنف ادم شامل تجمع مایع اضافی در بافت ها و ایجاد تورم میشود. زمانی اتفاق میافتد که غدد لنفاوی آسیب دیده یا برداشته شده باشند.
غدد لنفاوی، غددی هستند که بخشی از سیستم ایمنی بدن هستند و به حذف مایع کمک میکنند. اگر غدد لنفاوی در لگن آسیب دیده یا وجود نداشته باشند، میتواند باعث تجمع مایع در پاها شود.
فرد مبتلا به لنف ادم ممکن است احساس سنگینی یا تورم در پاها یا سایر نواحی آسیب دیده داشته باشد.
گزینههای درمانی برای لنف ادم عبارتاند از:
بانداژ کردن پای آسیب دیده
پوشیدن جورابهای فشاری
ماساژ غدد لنفاوی برای تشویق تخلیه
انجام تمرینات ملایم برای تشویق زهکشی
مراقبت از پوست برای کاهش خطر عفونت و لنف ادم مرتبط
نارسایی وریدی
سیاهرگهای پا حاوی دریچههایی هستند که از جریان خون به عقب جلوگیری میکنند. نارسایی وریدی شامل این است که این دریچهها به طور مؤثر عمل نمیکنند. در نتیجه، سیاهرگها دیگر خون کافی را به قلب منتقل نمیکنند.
زمانی که فرد دچار نارسایی وریدی میشود، خون در بافت نرم ساق پا و مچ پا گیر میکند. یک فرد همچنین ممکن است داشته باشد:
زخمهای پوستی
تغییر رنگ پوست
عفونت
هدف درمان نارسایی وریدی بازگرداندن جریان خون سالم است. این ممکن است شامل منبع مورد اعتماد باشد:
هنگام نشستن یا دراز کشیدن، پاها را روی هم نگذارید
بالا بردن پاها
ورزش منظمتر
پوشیدن جورابهای فشاری
پزشک همچنین ممکن است داروها را توصیه کند و نوع آن به شدت نارسایی وریدی و سلامت کلی فرد بستگی دارد.
لخته خون
لخته شدن خون در پا میتواند باعث تورم مچ پا و ساق پا شود. این ممکن است فقط در یک طرف اندام اتفاق بیفتد. دو نوع اصلی لخته خون وجود دارد. لختههای خون سطحی در ورید نزدیک به سطح پوست ایجاد میشود. ترومبوز ورید عمقی (DVT) در ورید عمیقتر در بدن رخ میدهد.
در صورت داشتن هر یک از علائم لخته شدن خون، فردی به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارد:
تورم و درد در یک پا
درد شدید در ساق پا
ناحیهای از پوست گرم روی ساق پا
ناحیهای از پوست قرمز یا برافروخته پشت و زیر زانو
تغییر در رنگ پا
تب کم
گاهی اوقات، یک تکه از لخته شل میشود و به قلب، ریهها یا مغز میرود. این میتواند بدون درمان تهدید کننده زندگی باشد.
خطر لخته شدن خون برای افرادی که به موارد زیر مبتلا هستند بسیار است:
باردار هستند
به دلیل جراحی یا بستری شدن در بیمارستان به دلیل دیگری بی حرکت هستند
چاقی داشته باشند
بزرگسالان مسن هستند
داروهای ضد انعقاد خوراکی درمان اولیه برای لخته شدن خون هستند. این داروها به جلوگیری از بزرگ شدن لختهها و جلوگیری از تشکیل لختههای جدید کمک میکنند.
وارفارین رایجترین ضد انعقاد خوراکی است. سایر داروهای خوراکی عبارتاند از:
ریواروکسابان (Xarelto)
apixaban (Eliquis)
ادوکسابان (Savaysa)
دابیگاتران (پراداکسا)
با این حال، هزینه بالای این داروها میتواند دسترسی به آنها را محدود کند.
عوارض دارویی
برخی از داروها میتوانند باعث تورم مچ پا یا پاهای فرد شوند. نمونههایی از این موارد عبارتاند از:
هورمونهایی مانند استروژن
استروئیدها
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی که به نام NSAID نیز شناخته میشوند
داروهای ضد افسردگی
داروهای دیابت
مسدود کنندههای کانال کلسیم
در مورد هر گونه عوارض جانبی دارو با پزشک تماس بگیرید. آنها ممکن است دوز را کاهش دهند یا داروی دیگری را توصیه کنند. همیشه قبل از توقف درمان، تأییدیه پزشک را دریافت کنید.
تورم پاها و مچ پا در دوران بارداری
همانطور که گفته شد در دوران بارداری ورم پا و مچ پا شایع است و این برای افرادی که زمان زیادی را روی پاهای خود میگذرانند میتواند بدتر باشد؛ اما تورم ناگهانی یا شدید در پاها، قوزکها یا پاها میتواند نشانه پره اکلامپسی باشد – افزایش ناگهانی فشار خون که میتواند برای فرد باردار و جنین او خطرناک باشد.
سایر علائم و نشانههای پره اکلامپسی عبارتاند از:
تورم در صورت و دستها
بینایی تغییر میکند
سردرد
تکرر ادرار
درد شکم
تهوع و استفراغ
بسیار مهم است که به یک متخصص مراقبتهای بهداشتی در مورد این علائم و سایر علائم غیر معمول در دوران بارداری اطلاع دهید. پره اکلامپسی پس از زایمان کاهش مییابد.
تورم پاها و مچ پا در افراد مسن
افراد مسن به احتمال زیاد به نارسایی مزمن وریدی و بیماری مزمن کلیوی مبتلا هستند. هر دو اغلب منجر به تورم در اندام تحتانی میشوند. همچنین از 40 سالگی به بعد، خطر ابتلا به DVT در فرد افزایش مییابد.
علاوه بر این، از آنجایی که برخی از افراد مسن تحرک کمتری دارند، ممکن است بیشتر مستعد ابتلا به ادم وابسته باشند. این تورم در اندام تحتانی به دلیل کشش گرانش است و در افرادی که سطح فعالیت کمتری دارند شایعتر است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
اگر هر یک از این علائم در یک یا هر دو پا یا مچ پا ایجاد شد، با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی تماس بگیرید:
تورم ناگهانی
تورم غیر قابل توضیح
علائم اضافی مانند تنگی نفس، تب و درد
پزشک میتواند به تشخیص مشکل زمینهای کمک کند که معمولاً به تسکین تورم کمک میکند.
جلوگیری از ورم و یا ادم
در برخی موارد، استراتژیهای خود مراقبتی میتوانند به پیشگیری یا تسکین تورم در پاها و مچ پا کمک کنند. این شامل:
چک کردن مکرر پاها از نظر کبودی، بریدگی و خراش، به ویژه برای افراد مبتلا به دیابت
ورزش منظم
داشتن یک رژیم غذایی سالم که به سلامت قلب، کلیه و کبد کمک میکند
اجتناب از ورزشهای تماسی که میتوانند به پاها و مچ پا آسیب برسانند
تورم در پاها و مچ پا در برخی موارد میتواند طبیعی باشد، اما اگر ناگهانی، غیرقابل توضیح یا همراه با علائم اضافی باشد، با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی تماس بگیرید. برخی از مسائل بهداشتی که منجر به این تورم میشود، بدون درمان میتواند تهدید کننده زندگی باشد.
همیشه نمیتوان از تورم در پاها و مچ پا جلوگیری کرد. با این حال، ورزش منظم، داشتن یک رژیم غذایی سالم و محافظت از پاها در برابر آسیب میتواند کمک کننده باشد.
