اسکولیوز چیست و چگونه درمان می شود؟
اسکولیوز ناهنجاری تغییر و بد شکلی سه بعدی ستون فقرات است. اسکولیوز از طریق زاویه کوب در صفحه فرونتال تعریف میشود و اغلب با چرخش ستون مهره در صفحه عرضی و کاهش قوس کایفوز(Hypokyphosis) یا قوس سینه ای در صفحه ساجیتال است. این ناهنجاری ها در ستون مهرهها با تغییرات مفاصل بین دنده-مهره و دندهها باعث ایجاد تقعر و تحدب در ناحیه قفسه سینه میشود. چرخش زمانی شروع میشود که اسکولیوز پیشرفت کند که به آن اسکولیوز چرخشی گفته میشود.
اسکولیوز چیست
این بیماری میتواند از بدو تولد وجود داشته باشد که به آن اسکولیوز مادرزادی میگویند. اسکولیوز مادرزادی نشان دهنده یک بدشکلی ستون مهره دراثر نقص ساختمان، جزء یا ترکیب هردو است و توسط عدم تعادل طولی و چرخشی مشخص میشود.
انواع دیگر حین رشد میتواند پیشرفت کند که علل آن هنوز نامشخص است. تقریبا 85 درصد موارد ناشناخته (ایدیوپاتیک) هستند. براساس سن ظهور این عارضه به سه دسته کودکی، نوجوانی و جوانی تقسیم میشود. اسکولیوز جوانی ناشناخته بیشترین شیوع را دارد. این نوع ازبیماری در سن ده سالگی ظاهر و تا پایان رشد ادامه مییابد. شیوع آن بستگی به انحنای ستون فقرات و جنسیت فرد دارد. مطالعات شیوع شناسی نشان دادند که شیوع اسکولیوز ایدیوپاتیک در دختران بیشتر از پسران و در5/2 درصد افراد با درجه کوب بیش از 10درجه میباشد. ریسک فاکتورهای زیادی میتواند منجر به درجه انحنای بیشتری شود مثل: جنسیت زن، سن 10 تا 12سال، عدم بلوغ، وجود انحنای سینه ای، انحنای جانبی بیش از 25 درجه و رشد.

فرم ویزیت آنلاین و رایگان
اگر تا به امروز از ویزیت آنلاین و رایگان استفاده نکرده اید با تکمیل کردن فرم ذیل منتظر تماس همکاران جهت تعیین نوبت برای ویزیت باشید.
آناتومی
ستون مهره ها به طورطبیعی شامل 24 مهره استخوانی مجزا و 5 مهره بهم چسبیده که خاجی را تشکیل می دهند، میباشد. این 24 مهره میتواند در 3 طبقه تقسیم شود: 7 مهره گردنی، 12 مهره سینه ای و 5 مهره کمری. ناحیه قدامی ستون مهره ها دارای خاصیت تحمل وزن و جذب شوک میباشد. دیسک درون مهره ای بین هردوجسم مهره به جز مهره اول و دوم گردنی وجود دارد.
شیوع
شایع ترین اختلال ستون فقرات در سنین کودکان و بزرگسالان است. از نمای خلفی اسکولیوز توسط انحنای جانبی ستون مهره بیش از 10درجه که معمولا با چرخش ستون مهره و اغلب کاهش انحنای کایفوز سینه ای همراه است، مشخص میشود. اسکولیوز میتواند ساختاری یا غیرساختاری باشد. اسکولیز غیرساختاری قابلیت اصلاح دارد که در اثر وضعیت جبرانی ستون فقرات رخ میدهد. ساختاری انحرافی است که اصلا یا به صورت اندک اصلاح میشود. افراد دارای اسکولیوز باتوجه به سن شروع، علت، شدت و نوع انحنا در انواع مختلفی تقسیم میشوند که هرگروه مشخصات خاصی دارند. دوگروه اصلی آن شامل ایدیوپاتیک و غیرایدیوپاتیک میباشد.
اسکولیوز غیرایدیوپاتیک سه زیرمجموعه دارد:
- مادرزادی: در اثر بدشکلی مهره مثل مهره ناقص یا زایده های یک طرفه رخ میدهد
- عصبی-عضلانی: در اثر بی کفایتی ثبات دهنده های فعال ستون فقرات (شامل عضلات و تاندونهای احاطه کننده) از طریق بیماری های فلج مغزی، آتروفی عضلانی، اسپاینا بیفیدا (spina bifida)، دیستروفی عضلانی یا آسیب نخاعی رخ میدهد.
- مسنچایم(mesenchyme): در اثر بی کفایتی ثبات دهنده های غیرفعال ستون فقرات (شامل مهره، مفاصل، دیسک، لیگامنت، کپسول مفصلی و حمایت غیرفعال عضلات) مثل سندروم مارفان، استئوجنسیس ایمپرفکتا، موکوپولیساکاریدوزیس، بیماری های التهابی یا پس از جراحی ناحیه سینهای مثل عمل قلب باز رخ میدهد.
اسکولیوز ایدیوپاتیک نیز سه زیرمجموعه دارد:
- کودکی: در سن صفر تا 3 سالگی به وجود میآید و شیوع 1درصدی دارد.
- نوجوانی: در سن 4 تا10 سالگی و در بردارنده 10 تا 15درصد اسکولیوز ایدیوپاتیک کودکان است. انحناهای درمان نشده ممکن است باعث عواقب جدی قلبی-عروقی شود و انحناهای بیش از 30 درجه تمایل به پیشرفت دارند که 95درصد این افراد نیاز به جراحی دارند.
- جوانان: در سن 11تا18 سال بوجود میآید و حدود 90درصد موارد اسکولیوز ایدیوپاتیک در کودکان به شمار میرود. اسکولیوز بزرگسالان شیوع بیش از 8 درصد در بزرگسالان بالای 25سال و شیوع 68 درصدی در سنین بالای 60 سال که دراثر تغییرات تخریبی ستون فقرات بوجود میآید، وجود دارد.
علائم
- انحنای جانبی ستون فقرات
- وضعیت بدنی یک طرفه
- شانه نابرابر
- عدم تناسب لباس در بدن
- درد عضلانی موضعی
- درد لیگامانی موضعی
- کاهش عملکرد ریوی نگرانی اصلی پیشروی این عارضه است. پیشروی بیماری میتواند منجربه تغییرشکل قفسه سینه و سازش ریوی همزمان شود.
تشخیص
تغییر شکل ناحیه سینهای در صفحات جانبی و روبرو از طریق مشاهده و عکس رادیوگرافی قابل تشخیص است.
مدیریت
- پزشکی: به افراد دارای اسکولیوز باداشتن سن زیر10سال، زمانی که انحنای اصلی با وجود درمان های غیر تهاجمی باقی مانده، درمان جراحی پیشنهاد میشود.
- بریس: هدف استفاده از بریس شامل کنترل انحنا، جلوگیری از پیشروی و جلوگیری از مداخله جراحی میباشد.
- تمرین درمانی: تمرین درمانی نیز برای درمان درجات خفیف تر اسکولیوز برای ثابت باقی ماندن درجات و پیشگیری از جراحی، استفاده میشود. اسکولیوز فقط انحنای جانبی ستون فقرات نیس بلکه وضعیتی سه بعدی دارد. پس برای مدیریت و درمان اسکولیوز بایستی در 3 صفحه کارشود.
اهداف
- اهداف تمرین درمانی شامل:
- اصلاح به صورت 3بعدی
- هماهنگی
- توازن
- اصلاح ارگونومی
- قدرت / استقامت عضلانی
- کنترل عصبی-حرکتی ستون مهره
- افزایش دامنه حرکتی
- ظرفیت تنفسی
- ثبات
در نهایت تشخیص به موقع نوع اسکولیوز و علت به وجودآمدن آن بسیار مهم است. مداخلات درمانی بایستی با انتخابات و شکایات افراد و نوع اسکولیوزی که فرد از آن رنج میبرد، سنجیده شود. باید به این نکته توجه کرد که تمامی افراد دارای اسکولیوز حقیقتا از تغییرشکل ستون فقرات رنج نمیبرند. خصوصیات هرفرد متفاوت است و باید با توجه به شرایط درمان مناسب انتخاب شود.
اسكوليوز ستون فقرات چيست؟
اسکولیوز یک انحنای جانبی غیر طبیعی ستون فقرات است. اغلب در دوران کودکی یا اوایل نوجوانی تشخیص داده میشود. انحنای طبیعی ستون فقرات در نواحی گردنی، قفسه سینه و کمر در صفحه به اصطلاح ساجیتال رخ میدهد. این منحنیهای طبیعی سر را روی لگن قرار میدهند و به عنوان ضربهگیر عمل میکنند تا استرس مکانیکی را در حین حرکت توزیع کنند. اسکولیوز اغلب به عنوان انحنای ستون فقرات در صفحه کرونال (فرونتال) تعریف میشود. در حالی که درجه انحنا توسط یک صفحهی مخصوص اندازهگیری میشود، اسکولیوز در واقع یک مشکل پیچیدهتر و سه بعدی است که سطوح زیر را شامل میشود:
صفحه کرونال
صفحه ساجیتال
صفحه محوری
این صفحه مخصوص اندازهگیری یک صفحه عمودی از سر تا پا و موازی با شانهها است که بدن را به دو قسمت قدامی (جلو) و خلفی (پشت) تقسیم میکند. صفحه ساجیتال بدن را به دو نیمه راست و چپ تقسیم میکند. صفحه محوری موازی با صفحه زمین و در زوایای قائم با صفحات ساجیتال است.
علت اسکولیوز چیست و چند نوع دارد؟
اسکولیوز را میتوان بر اساس علت طبقهبندی کرد: ایدیوپاتیک، مادرزادی یا عصبی عضلانی. اسکولیوز ایدیوپاتیک زمانی تشخیص داده میشود که همه علل دیگر کنار گذاشته شوند و حدود 80 درصد از موارد را شامل میشود. اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان شایعترین نوع اسکولیوز است و معمولاً در دوران بلوغ تشخیص داده میشود.
اسکولیوز مادرزادی ناشی از ناهنجاری جنینی یک یا چند مهره است و ممکن است در هر مکانی از ستون فقرات رخ دهد. ناهنجاریهای مهرهای باعث انحنا و سایر ناهنجاریهای ستون فقرات میشود زیرا یک ناحیه از ستون فقرات با سرعت کمتری نسبت به بقیه طولانی میشود. هندسه و محل ناهنجاریها میزان پیشرفت اسکولیوز را با رشد کودک تعیین میکند. از آنجایی که این ناهنجاریها در بدو تولد وجود دارند، اسکولیوز مادرزادی معمولاً در سنین پایینتر از اسکولیوز ایدیوپاتیک تشخیص داده میشود.
اسکولیوز عصبی عضلانی شامل اسکولیوزی است که ثانویه به بیماریهای عصبی یا عضلانی است. این شامل اسکولیوز همراه با فلج مغزی، ترومای نخاع، دیستروفی عضلانی، آتروفی عضلانی نخاعی و اسپینا بیفیدا است. این نوع اسکولیوز عموماً سریعتر از اسکولیوز ایدیوپاتیک پیشرفت میکند و اغلب نیاز به درمان جراحی دارد.
اسکولیوز 2 تا 3 درصد از جمعیت یا حدود 6 تا 9 میلیون نفر در ایالات متحده را تحت تأثیر قرار میدهد. اسکولیوز میتواند در دوران نوزادی یا اوایل کودکی ایجاد شود. با این حال، سن اولیه شروع اسکولیوز 10-15 سالگی است که در بین هر دو جنس به طور مساوی رخ میدهد. زنان هشت برابر بیشتر احتمال دارد که به قدر منحنی پیشرفت کنند که نیاز به درمان دارد. هر سال، بیماران اسکولیوز بیش از 600000 ویزیت در مطبهای خصوصی انجام میدهند، حدود 30000 کودک بریس نصب میکنند و 38000 بیمار تحت عمل جراحی فیوژن ستون فقرات قرار میگیرند.
اسکولیوز در کودکان
اسکولیوز در کودکان بر اساس سن طبقهبندی میشود: 1. نوزادی (0 تا 3 سال). 2. نوجوان (3 تا 10 سال)؛ و 3. نوجوان (سن 11 سال و بالاتر، یا از شروع بلوغ تا بلوغ اسکلتی). اسکولیوز ایدیوپاتیک اکثریت قریب به اتفاق مواردی را تشکیل میدهد که در دوران نوجوانی ظاهر میشوند. بسته به شدت و سن کودک، اسکولیوز با مشاهده دقیق، استفاده از بریس و یا جراحی مدیریت میشود.
در کودکان مبتلا به اسکولیوز مادرزادی، افزایش بروز سایر ناهنجاریهای مادرزادی شناخته شده است. اینها بیشتر با نخاع (20 درصد)، دستگاه تناسلی ادراری (20 تا 33 درصد) و قلب (10 تا 15 درصد) مرتبط هستند. هنگام تشخیص اسکولیوز مادرزادی، ارزیابی سیستم عصبی، دستگاه تناسلی و قلبی عروقی مهم است.
اسکولیوز در بزرگسالان
اسکولیوزی که در بزرگسالی رخ میدهد یا تشخیص داده میشود از اسکولیوز دوران کودکی متمایز است، زیرا علل و اهداف اساسی درمان در بیمارانی که قبلاً به بلوغ اسکلتی رسیدهاند متفاوت است. اکثر بزرگسالان مبتلا به اسکولیوز را میتوان به دستههای زیر تقسیم کرد: 1. بیماران اسکولیوز بزرگسالی که در دوران نوجوانی تحت عمل جراحی قرار گرفتند. 2. بزرگسالانی که در جوانی تحت درمان قرار نگرفتند؛ و 3. بزرگسالان مبتلا به نوعی اسکولیوز به نام اسکولیوز دژنراتیو.
در یک مطالعه 20 ساله، حدود 40 درصد از بیماران بزرگسال اسکولیوز پیشرفتی را تجربه کردند. از این تعداد، 10 درصد پیشرفت بسیار قابل توجهی را نشان دادند، در حالی که 30 درصد دیگر پیشرفت بسیار خفیفی را تجربه کردند، معمولاً کمتر از یک درجه در سال.
اسکولیوز دژنراتیو بیشتر در ستون فقرات کمری رخ میدهد و بیشتر افراد 65 سال و بالاتر را تحت تأثیر قرار میدهد. اغلب با تنگی کانال نخاعی همراه است که اعصاب نخاعی را تحت فشار قرار میدهد و عملکرد طبیعی آنها را دشوار میکند. کمردرد همراه با اسکولیوز دژنراتیو معمولاً به تدریج شروع میشود و با فعالیت مرتبط است. انحنای ستون فقرات در این شکل از اسکولیوز اغلب نسبتاً جزئی است، بنابراین جراحی تنها زمانی توصیه میشود که روش های محافظه کارانه مانند تمرینات اصلاحی در کاهش درد ناشی از این بیماری و کاهش انحنا ناکام باشند.
علائم بیماری اسکولیوزیس چیست؟
علائم متعددی وجود دارد که ممکن است نشان دهنده احتمال اسکولیوز باشد. اگر یک یا چند مورد از علائم زیر مشاهده شد، یک قرار ملاقات با پزشک تعیین کنید.
شانهها ناهموار هستند – یک یا هر دو تیغه شانه ممکن است بیرون بزند
سر مستقیماً در راستای ستون فقرات قرار ندارد
یک یا هر دو باسن برآمده یا به طور غیرعادی بالا هستند
قفسه سینه در نواحی مختلف قرار دارند
کمر ناهموار است
ظاهر یا بافت پوست روی ستون فقرات تغییر میکند (گودی، لکه ها و ناهنجاریهای رنگی)
تمام بدن به یک طرف خم میشود
در یک مطالعه، حدود 23 درصد از بیماران مبتلا به اسکولیوز ایدیوپاتیک با کمردرد در زمان تشخیص اولیه مراجعه کردند. ده درصد از این بیماران دارای یک بیماری مرتبط مانند اسپوندیلولیستزیس (سر خوردن مهرهها روی هم)، سیرنگومیلیا، طناب نخاعی بسته شده، فتق دیسک یا تومور نخاعی بودند. اگر بیمار مبتلا به اسکولیوز ایدیوپاتیک بیش از ناراحتی خفیف کمر داشته باشد، ارزیابی کامل برای علت دیگری از درد توصیه میشود.
به دلیل تغییر در شکل و اندازه قفسه سینه، اسکولیوز ایدیوپاتیک ممکن است بر عملکرد ریوی تأثیر بگذارد. گزارشهای اخیر در مورد آزمایش عملکرد ریوی در بیماران مبتلا به اسکولیوز ایدیوپاتیک خفیف تا متوسط، کاهش عملکرد ریوی را نشان میدهد.
تشخیص ناهنجاری اسکولیوز چگونه است؟
اسکولیوز معمولاً از طریق معاینه فیزیکی، عکس برداری با اشعه ایکس، رادیوگرافی ستون فقرات، سی تی اسکن یا ام آر آی تایید میشود. منحنی اندازهگیری میشود و از نظر شدت با تعداد درجه تشخیص داده میشود. تشخیص مثبت اسکولیوز بر اساس انحنای کرونر اندازهگیری شده در رادیوگرافی خلفی-قدامی بیش از 10 درجه انجام میشود. به طور کلی، منحنی در صورتی که بیشتر از 25 تا 30 درجه باشد، قابل توجه در نظر گرفته میشود. منحنیهای بیش از 45 تا 50 درجه شدید در نظر گرفته میشوند و اغلب به درمان تهاجمیتری نیاز دارند.
یک امتحان استاندارد که گاهی توسط پزشکان اطفال و در غربالگریهای مدارس ابتدایی استفاده میشود، آزمون خم شدن به جلو آدام نامیده میشود. در حین انجام این آزمایش، بیمار با پاهای کنار هم به جلو خم میشود و از ناحیه کمر 90 درجه خم میشود. از این زاویه، هرگونه عدم تقارن تنه یا هر گونه انحنای غیرطبیعی ستون فقرات به راحتی توسط معاینه کننده قابل تشخیص است. این یک تست غربالگری اولیه ساده است که میتواند مشکلات احتمالی را تشخیص دهد، اما نمیتواند نوع دقیق یا شدت تغییر شکل را به طور دقیق تعیین کند. آزمایشات رادیوگرافی برای تشخیص دقیق و مثبت مورد نیاز است.
نحوه تشخیص ناهنجاری اسکولیوز
اشعه ایکس: استفاده از اشعه برای تولید یک فیلم یا تصویر از قسمتی از بدن میتواند ساختار مهرهها و طرح کلی مفاصل را نشان دهد. اشعه ایکس از ستون فقرات برای جستجوی سایر علل بالقوه درد مانند عفونت، شکستگی، بدشکلی و غیره گرفته میشود.
اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT یا CAT scan): یک تصویر تشخیصی که پس از خواندن اشعه ایکس توسط کامپیوتر ایجاد میشود. میتواند شکل و اندازه کانال نخاعی، محتویات آن و ساختارهای اطراف آن را نشان دهد. در تجسم ساختارهای استخوانی بسیار خوب است.
تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): یک آزمایش تشخیصی که تصاویر سه بعدی از ساختارهای بدن را با استفاده از آهنرباهای قدرتمند و فناوری رایانه تولید میکند. میتواند طناب نخاعی، ریشه های عصبی و نواحی اطراف و همچنین بزرگ شدن، انحطاط و بدشکلیها را نشان دهد.
پس از ارزیابی این متغیرها، ممکن است گزینههای درمانی زیر توصیه شود:
- درمان با تمرینات اصلاحی
- استفاده از بریس
- عمل جراحي
در بسیاری از کودکان مبتلا به اسکولیوز، انحنای ستون فقرات به اندازهای خفیف است که نیازی به درمان ندارد. با این حال، اگر پزشک نگران افزایش منحنی باشد، ممکن است بخواهد کودک را هر چهار تا شش ماه یک بار در دوران نوجوانی معاینه کند.
در بزرگسالان مبتلا به اسکولیوز، عکس برداری با اشعه ایکس معمولاً هر پنج سال یک بار توصیه میشود، مگر اینکه علائم به تدریج بدتر شوند.
بریس و اسکولیوز
بریس ها فقط در بیمارانی که به بلوغ اسکلتی نرسیدهاند موثر است. اگر کودک هنوز در حال رشد است و انحنای او بین 25 تا 40 درجه است، ممکن است یک بریس برای جلوگیری از پیشرفت منحنی توصیه شود. در طراحی بریس پیشرفتهایی صورت گرفته است و مدل های جدیدتر زیر بازو قرار میگیرند نه دور گردن. انواع مختلفی از بریس ها موجود است.
در حالی که بین متخصصان در مورد اینکه کدام نوع بریس مؤثرتر است اختلاف نظر وجود دارد، مطالعات بزرگ نشان میدهد که بریسها، زمانی که با انطباق کامل استفاده میشوند، با موفقیت پیشرفت منحنی را در حدود 80 درصد از کودکان مبتلا به اسکولیوز متوقف میکنند. برای اثربخشی مطلوب، بریس باید به طور مرتب بررسی شود تا از تناسب مناسب اطمینان حاصل شود و ممکن است لازم باشد 16 تا 23 ساعت هر روز تا زمانی که رشد متوقف شود پوشیده شود.
عمل جراحي اسکولیوز
در کودکان، دو هدف اصلی جراحی جلوگیری از پیشرفت انحنا در بزرگسالی و کاهش بدشکلی ستون فقرات است. اکثر متخصصان تنها زمانی جراحی را توصیه میکنند که انحنای ستون فقرات بیشتر از 40 درجه باشد و نشانههایی از پیشرفت وجود داشته باشد. این جراحی را میتوان با استفاده از روش قدامی (از طریق جلوی بدن) یا روش خلفی (از طریق پشت بدن) بسته به مورد خاص انجام داد.
بزرگسالانی که در کودکی تحت درمان قرار گرفتهاند، ممکن است به جراحی تجدیدنظر نیاز داشته باشند، بهویژه اگر 20 تا 30 سال پیش، قبل از اجرای پیشرفتهای عمده در روشهای جراحی ستون فقرات، درمان شدهاند. در آن زمان، جوش دادن یک بخش طولانی از ستون فقرات معمول بود. هنگامی که بسیاری از بخشهای مهرهای ستون فقرات با هم ترکیب میشوند، بخشهای متحرک باقیمانده بار و استرس مرتبط با حرکات را بیشتر میپذیرند.
جراحی در بزرگسالان ممکن است زمانی توصیه شود که انحنای ستون فقرات بیشتر از 50 درجه باشد و بیمار آسیب عصبی به پاهای خود داشته باشد و یا علائم روده یا مثانه را تجربه کند. بزرگسالان مبتلا به اسکولیوز دژنراتیو و تنگی کانال نخاع و ستون فقرات ممکن است به جراحی رفع فشار با فیوژن ستون فقرات و یک رویکرد جراحی نیاز داشته باشند.
برخی عوامل میتواند منجر به افزایش خطرات مربوط به جراحی در افراد مسن مبتلا به اسکولیوز دژنراتیو شود. این عوامل شامل موارد زیر است: سن بالا، سیگاری بودن، اضافه وزن و وجود سایر مشکلات بهداشتی و پزشکی. به طور کلی، انتظار میرود هم زمان جراحی و هم زمان بهبودی در افراد مسن مبتلا به اسکولیوز طولانیتر باشد.
فواید جراحی همیشه باید به دقت در برابر خطرات آن سنجیده شود. اگرچه درصد زیادی از بیماران اسکولیوز از جراحی سود می برند، هیچ تضمینی وجود ندارد که جراحی پیشرفت انحنا و علائم را در هر فردی متوقف کند.
عوارض اسکولیوز در بزرگسالی
چندین مانع مختلف وجود دارد که می تواند درمان اسکولیوز در بزرگسالی را به تعویق اندازد. برخی از این مولفه ها شامل موارد زیر است:
- برخی از افراد بدون درک اینکه درمان اسکولیوز تا چه میزان می تواند به کیفیت زندگی آنها کمک کند، از درمان اجتناب می کنند
- گاهی اسکولیوز، خفیف تشخیص داده شود، و این موضوع ممکن است باعث شود تا درمان نادیده گرفته شود و در ادامه منجر به عوارض اسکولیوز در مراحل بعدی زندگی شود که به دلیل غفلت ناخواسته از ستون فقرات است.
- روش های جراحی نیز می تواند منجر به عوارض طولانی مدت شود که اغلب با بد جوش خوردگی مهره های ستون فقرات همراه است و همین موضوع افراد را نسبت به درمان دلسرد کند
در نهایت، مدیریت اسکولیوز یک تلاش طولانی مدت و مداوم است که اگر نادیده گرفته شود، با گذشت زمان می تواند منجر به شروع تدریجی اختلالات عملکردی شود.
چگونه افزایش سن بر اسکولیوز تأثیر می گذارد؟
با رسیدن به بزرگسالی و افزایش سن در هر دهه، تغییرات در سلامت عمومی و عضلات ما میتواند تأثیر مستقیمی بر ستون فقراتمان داشته باشد، بهویژه زمانی که اسکولیوز و ناهماهنگی ستون فقرات یک مشکل اساسی باشد. اینکه در آینده چه میزان عوارض ایجاد می شود، در نهایت به شدت انحراف ستون فقرات و سلامت عمومی بدن شما بستگی دارد. مشکلات سلامتی شایعی که با افزایش سن می تواند با اسکولیوز تشدید شود شامل موارد زیر است:
از دست دادن خاصیت ارتجاعی بافت همبند: این موضوع باعث سفتی عمومی بدن می شود و می تواند باعث افزایش آسیب در طی حرکات روزانه شود.
ساییدگی و پارگی مفاصل بدن: که به تدریج منجر به آرتریت و علائمی مانند درد و سفتی می شود.
از دست دادن احتباس آب در مفاصل و مهره ها: این موضوعباعث کاهش ارتفاع دیسک ستون فقرات و تنگی احتمالی کانال نخاعی می شود.
باریک شدن فضاهای اطراف نخاع و ریشه های عصبی: که به عنوان تنگی کانال نخاع نیز شناخته می شود.
عوارض ایجاد شده در صورت عدم درمان اسکولیوز
بزرگترین نگرانی در مورد اسکولیوز، پیشرفت درجات انحنایی آن است. اگر درجه اسکولیوز شدید باشد (که این درجه با اندازه گیری زاویه کوب تعیین می شود)، عدم درمان آن می تواند به مرور زمان این وضعیت را تشدید کرده و منجر به درد مزمن، سفتی و از دست دادن عملکرد عادی روزمره شود. مشکلات حادتر مرتبط با اسکولیوز پیشرفته شامل موارد زیر است:
تنگی کانال نخاعی
باریک شدن کانال ستون فقرات یا منافذی که ریشه های عصبی از آن خارج می شوند را تنگی کانال نخاعی می گویند. این موضوع می تواند در هر نقطه از ستون فقرات اتفاق بیفتد، اما بیشتر در ستون فقرات کمری (لومبار) شایع است و می تواند توسط اسکولیوز (که به عنوان اسکولیوز دژنراتیو شناخته می شود) بدتر شود و فشار بیش از حدی بر بافت های عصبی بدن وارد کند. هنگامی که سیستم عصبی آسیب می بیند، می تواند منجر به علائم عصبی مانند بی حسی، گزگز، دردی مانند تیر کشیدن و ضعف شود.
تنفس ضعیف
انحنای ستون فقرات می تواند به طور قابل توجهی روی هم ترازی و مکانیک قفسه سینه تأثیر بگذارد، زیرا ستون فقرات در ناحیه سینه ای به دنده ها متصل است. بنابراین، افزایش منحنی ستون فقرات می تواند منجر به محدودیت بیشتر حرکت دنده ها شود. این موضوع می تواند منجر به سفتی، درد و محدودیت در ظرفیت تنفسی شود. همچنین می تواند منجر به احساس تنگی نفس و در نهایت خستگی سریع با انجام فعالیت شود. همچنین اسکولیوز میتواند باعث کشیدگی عضلات جانبی در گردن شود یعنی عضلاتی که به تنفس کمک میکنند. در این حالت دیافراگم (عضله اصلی که تنفس را تسهیل میکند) به دلیل محدودیتهای دنده نمیتواند کار خود را به طور موثر انجام دهد.
عوارض در صورت عدم درمان اسکولیوز
راه رفتن ضعیف
ستون فقرات، ثبات و هم ترازی را برای کل بدن فراهم می کند، از این رو یک انحراف پیشرفته در این ناحیه می تواند روی تراز لگن و طول پا ها نیز تأثیر بگذارد. هنگامی که لگن چرخیده می شود یا یک طرف لگن بالاتر از طرف دیگر قرار می گیرد، منجر به اختلاف طول پا می شود. راه رفتن با اختلاف طول پا، بر روی کل حرکات زنجیره قسمت تحتانی تأثیر می گذارد. این موضوع فشار بیش از حدی به پایین تنه وارد میکند و میتواند به صورت مشکلات مختلفی مانند درد مفاصل و تعادل ضعیف ظاهر شود. برخی از شایع ترین مشکلاتی که در پی این موارد ممکن است ظاهر شود عبارتند از کمردرد، درد لگن و زانو درد.
عدم عملکرد مناسب اندام های حیاتی
اختلال در عملکرد اندام های حیاتی که ناشی از اسکولیوز است بسته به شدت انحراف می تواند تاثیری خفیف تا شدید داشته باشد. حتی میتواند گاهی باعث تهدید زندگی نیز شود. هر تغییر بزرگ یا کوچک می تواند منجر به افزایش فشار در شکم و راستاهای نامناسب بدنی شود.این موضوع می تواند بر عملکرد طبیعی اندام ها در هر نقطه از بدن تأثیر بگذارد. در موارد نادر، قلب و ریه ها می توانند به شدت آسیب ببینند و حتی منجر به مشکلاتی مانند نارسایی قلبی و ذات الریه شوند.
عوارض طولانی مدت مرتبط با جراحی فیوژن اسکولیوز
عوارض بعد از جراحی اسکولیوز(فیوژن ستون فقرات) نیز نسبتاً شایع است. زمانی که مدیریت، نظارت و درمان مداوم پس از جراحی وجود نداشته باشد، این موضوع بیشتر دردسر ساز خواهد شد. درواقع بعد از جراحی اسکولیوز ، انتخاب سبک زندگی مناسب و داشتن فعالیت های ورزش امری ضروری است. در ادامه دو مورد از شایع ترین عوارض طولانی مدت مرتبط با جراحی اسکولیوز آورده شده است:
سندرم های جبرانی
کل ستون فقرات برای توزیع استرس و فشار ناشی از حرکات در زندگی روزمره طراحی شده است. هر مهره ای از ستون فقرات، نقشی محوری ایفا می کند و بخشی از این توزیع فشار را بر عهده دارد. متأسفانه، مفاصل مهره ای که در جراحی به هم جوش خورده اند، دیگر نمی توانند نقش خود را از در گرفتن فشار و ضربه وارده به ستون فقرات ایفا کنند. این موضوع باعث می شود تا مفاصلی که هنوز تحرک خود را حفظ کرده اند، مجبور شوند فشار بیشتری را که در اثر فعالیت روزانه ایجاد می شود تحمل کنند. بنابراین به علت استرس و فشار بیش از حد، نواحی متحرک ستون فقرات در معرض خطر آسیب بیشتری قرار دارند. این مسئله می تواند منجر به علائم عصبی و ساییدگی مفصل شود و در ادامه آرتریت، تنگی کانال نخاعی و موارد دیگر را باعث شود.
پشت صاف
انحنای ستون فقرات طبیعی شبیه به “S” است. هنگامی که ستون فقرات در اثر عمل های جراحی مانند اسکولیوز توسط یک میله جوش می خورد، ، می تواند منجر به از بین رفتن تدریجی انحنای ستون فقرات شود که به عنوان پشت صاف نیز شناخته می شود. این مسئله می تواند منجر به تغییراتی در بیومکانیک طبیعی کل بدن شود و استفاده از عضلات کور(مرکزی)، بازوها و پاها را دشوارتر از قبل کند.
درمان کایفوز با تمرینات اختصاصی !
مشخصات کایفوز
اختلالات وضعیت بدنی مثل کایفوز سینهای میتواند ساختاری یا وضعیتی باشد اما ممکن است ترکیبی از هر دو نیز دریک فرد وجود داشته باشد.
دامنه حرکتی
بیشتر اوقات اختلالات وضعیتی منعطف هستند و به تغییرات وضعیتی پاسخ میدهند. برجسته ترین علامتی که ممکن است در افراد دارای این عارضه ببینید، قوس زیاد ناحیه سینهای است.
تغییر در وضعیت پشت اکثرا تدریجی رخ میدهد. اختلالات وضعیتی ساختاری، وضعیت ثابت شده ساختار استخوانی است که برخلاف وضعیت شخص وجود دارد. شناسایی این اختلالات و تطبیق اختلالات تثبیت شده بایستی برای کاهش فشار و درد استفاده شود.

فرم ویزیت آنلاین و رایگان
اگر تا به امروز از ویزیت آنلاین و رایگان استفاده نکرده اید با تکمیل کردن فرم ذیل منتظر تماس همکاران جهت تعیین نوبت برای ویزیت باشید.
زمانیکه ترکیبی از اختلالات وضعیتی و ساختاری وجود داشته باشد، اصلاح وضعیت بدنی فقط اندکی موفق خواهد بود.
عدم اصلاح عادت قوز ناحیه سینهای درطول زمان میتواند پیشرفت کند و به صورت دائمی ماندگارشود. دراین مورد کایفوزی که به صورت وضعیتی شروع شده بود تبدیل به اختلال دائمی میشود. این عارضه معمولا دردناک نیست تا اینکه به شدت بالایی برسد.
اگر کایفوز درمان نشود، افراد دراجرای وظایف طبیعی خود مثل حمام، بلندشدن ازروی صندلی،خم شدن یا راه رفتن دچار مشکل میشوند. همچنین میتوانند کاهش تعادل که منجر به افتادن و آسیب میشود را تجربه کنند. دربرخی موارد درد نواحی پشتی سینهای با این قوس درارتباط است و برخی افراد ممکن است دراثر پیشرفت شرایط شکستگی ستون مهره را تجربه کنند.
دیگر پیامدها و مشکلاتی که ممکن است درنتیجه و همزمان با کایفوز رخ دهد شامل محدودیت عملکرد فیزیکی، درد پشت ناحیه سینهای، سازگاری تنفسی، دامنه حرکتی محدود ستون مهره ها و شکستگی های ناشی از پوکی استخوان.
تشخیص
تشخیص کایفوزسینه ای توسط ارزیابی بالینی انجام میشود و توسط رادیوگرافی تایید میشود.
مدیریت (management)
- پزشکی: معمولا کایفوز افزایش یافته در نتیجه ناکارآمدی اسکلتی-عضلانی در ناحیه موردنظر رخ میدهد، ازاین رو مدیریت فیزیکی بایستی به عنوان اولین رویکرد درنظر گرفته شود. برخی منابع علمی ادعا میکنند که جراحی برای افرادی که درد غیرقابل کنترل و مشکلات قلبی-عروقی را تجربه میکنند ضروری است.
- تمرین درمانی: به عنوان اولین مرحله درمان انجام میشود. هدف اصلی هرگونه درمان (therapy) برای بیماران دارای کایفوز سینه ای، کاهش میزان قوس و همچنین بهبود عملکرد فیزیکی و کاهش درد است. شناسایی و درمان کایفوز سینه ای میتواند باعث کاهش ریسک افتادن، شکستگی و محدودیت عملکرد شود. پژوهشگران زیادی حرکات اصلاحی را برای افراد دارای کایفوز افزایش یافته توصیه کرده اند. هدف اصلی این تمرینات اصلاح وضعیت سینهای و بهبود وضعیت ساختاری و سفتی قفسه سینه میباشد.
- تکینک های دستی: رهاسازی (mobilization) مفاصل سینهای در افراد دارای این عارضه به علت کاهش تحرک ناحیه سینهای، موردنیاز است. براساس برخی مطالعات تکینیکهای رهاسازی کتف،ستون فقرات، پوست و عضله باعث بهبود وضعیت بدنی در این بیماران میشود. درکنار این تکنیکهای غیرفعال رهاسازی خود فرد نیز درصورتی که آموزش صحیح ببیند میتواند درمنزل نیز حرکاتی را انجام دهد.
- بریس: بریس زمانی تجویز میشود که کایفوز افزایش یافته با تمرینات برگشتپذیر نباشد زیرا روشی تهاجمی محسوب میشود. بریس جزئی مهم دردرمان محسوب میشود اما تنها زمانی نتایج مفیدی در برخواهد داشت که با تمرینات در پیوستگی باشد. ترکیب این دو میتواند باعث کاهش سفتی ستون فقرات شود. بریس غیرفعال بدون انجام تمرین درمانی هیچگونه اثری برروی ستون مهره ها ناحیه سینهای ندارد.
- تیپ: شواهدی مبنی بر اثر تیپ برروی کاهش کایفوز سینهای وجود دارد و تیپ درمانی میتواند باعث کاهش میزان کایفوز شود.
کایفوز یا به اصطلاح گوژپشتی به چه دلیل رخ می دهد؟!
تعریف کایفوز سینه ای
کایفوز سینه ای که معمولا به عنوان قوز پشتی شناخته می شود، همان قوس افزایش یافته ناحیه سینه ای به میزان بیش از 40 درجه است. زاویه نرمال کایفوز می تواند بین 20تا40 درجه در افراد جوان متغیر باشد اما در فراد مسن میانگین زاویه کایفوز در زنان بین 48تا 50 درجه و در مردان حدود 44 درجه است که در زنان بیشتر از مردان دیده می شود. درجه کایفوز با سن افزایش می یابد اما تعریف قابل قبول و یکسانی برای اینکه کایفوز افزایش یافته یا نرمال با سن تغییر کند، وجود ندارد.
[sc name=”didar”][/sc]
انواع کایفوز سینه ای:
- بیماری شوئرمن: در نوجوانان و جوانان دیده می شود که در اثر نقص صفحه رشد بدنه مهره در سطح قشری رخ میدهد و باعث تضعیف بدنه مهره و گوه ای شدن آن میشود. این بیماری در پایان سن رشد و زمانی که غضروف رشد فعال نباشد، توقف میکند.
- kyphosis وضعیتی: رایج ترین نوع کایفوز است که در نتیجه ضعف ساختار بدن و عضلات و لیگامنتهای ستون فقرات بدون هیچگونه بدشکلی مهره رخ میدهد.
- kyphosis مادرزادی: نقص استخوانی در زمان تولد رخ داده و درصورتی که درزمان خودش درمان نشود، زاویه آن افزایش مییابد.
- kyphosis در افراد مسن: زاویه کایفوز با افزایش سن زیاد میشود. باتوجه به اینکه افزایش زاویه کایفوز یکی از نتایج پوکی استخوان است اما بیش از 70درصد افرادی که دچار این نوع کایفوز هستند، چگالی استخوانی کمی ندارند. شیوع دقیق افراد دارای کایفوز بدون وجود پوکی استخوان هنوز ناشناخته است اما به صورت تخمینی 10 تا 45 درصد افراد بالای 50 سال دچار این عارضه میشوند.
- kyphosis با منشا عصبی: که می تواند نتیجه فلج عضلات شکمی باشد.
آناتومی
ناحیه سینه ای ستون فقرات گردشدگی به سمت جلو دارد که به عنوان کایفوز شناخته میشود. در برخی مطالعات زاویه طبیعی تحدب بین دامنه 20 تا 40 درجه است. کایفوز به راحتی از زاویه جانبی قابل مشاهده است و در حالتی که بیش از 40درجه باشد کاملا مشخص است.
همچنین دانستن اینکه ثبات ستون مهرهها ناحیه سینه ای با دنده ها و مفاصل آن مرتبط است، مهم میباشد. به این علت kyphosis میتواند اثرات منفی بر دیگر عملکردهای بدن مثل تنفس بگذارد.
در وضعیت ایستاده، خط کشش ثقل از میان بدنه مهرهها عبور میکند. فشار نیروی جاذبه kyphosis سینه ای را افزایش میدهد. این نیروهای خم کننده باعث تغییرات آناتومیکی میشود که این تغییرات شامل محدودیت غیرفعال لیگامنتها، انقباض عضلات عمقی تک مفصلی و ناحیه سینه ای عضله بازکننده طویل میشود.
kyphosis پشتی با عارضه سربه جلو (هایپرلینک به سربهجلو) همراه است که در این عارضه سر به سمت جلو و بالا حرکت میکند.
شیوع
دامنه طبیعی kyphosis به سن و جنس بستگی دارد. افزایش میزان کایفوز به همراه سن ثابت شده است. شیوع دقیق در جامعه هنوز نامشخص است. همچنین این عارضه در جنسیت متفاوت است بهطوریکه در زنان بیشتر از مردان رخ میدهد.
درکنار سن و جنسیت ریسک فاکتورهای دیگری مسئول سیرتکامل kyphosis سینه ای است، مثل اختلالات حسی، عصبی-عضلانی و اسکلتی-عضلانی که میتواند مسبب درجه بیشتر کایفوز شود.
همچنین اثرات فاکتورهای روانی مشخص شده است که ارتباطی بین kyphosis و موارد زیر وجود دارد:
افسردگی (depression)
اضطراب (anxiety)
ناایمنی(insecurity)
اندوهگینی(despondency)
از لحاظ بیومکانیکی، کایفوز سینه ای را میتوان با فشار زیاد برروی ستون مهرهها و نیروی عضلانی تنه در وضعیت ایستاده توجیه کرد. این مسئله میتواند موجب سرعت بخشیدن فرآیند تخریب و کمک به ناکارآمدی(dysfunction) و درد شود.
در فعالیتهای روزانه، جلوآمدن سر، کاهش دامنه حرکتی شانه دراثر نشستن های طولانی مدت به صورت خمیده، میز و صندلی های نامناسب مدارس و کوله های سنگین منجر به افزایش kyphosis سینه ای میشود. ما بایستی از این ریسکفاکتورهایی که باعث افزایش کایفوز سینه ای می شوند اجتناب کنیم تا بتوانیم از این طریق پیشگیری و بهبود kyphosis سینه ای را به دست بیاوریم.
موبایل و کامپیوتر عامل عارضه سر به جلو !
خلاصه بیماری سر به جلو
در عارضه سربه جلو، سربه سمت جلوی بدن و خط کشش ثقل جابجا شده که موجب از بین رفتن لوردوز گردنی و یک چرخش و تیلت جبرانی در پشت سر میشود. علل ایجاد عارضه سربه جلو متفاوت است که میتوان به پاسچر غلط، بالش بلند و کارکردن طولانی مدت با موبایل اشاره کرد. روش های مختلفی میتواند به بهبود این عارضه کمک کند که در ادامه به آن اشاره شده است.
تعریف سر به جلو
پاسچر حالتی است که توسط بدن، حین عدم فعالیت عضلانی با حمایت و حین فعالیت عضلانی با هماهنگ کردن فعالیت های عضلات درگیر، برای حفظ ثبات درنظر گرفته می شود. در یک وضعیت ایدهآل، اجزای بدن در یک ردیف قرارگرفته بطوری که گشتاور و فشارهای وارده به حداقل برسد و ایستادن با کمترین میزان مصرف انرژی انجام شود.

فرم ویزیت آنلاین و رایگان
اگر تا به امروز از ویزیت آنلاین و رایگان استفاده نکرده اید با تکمیل کردن فرم ذیل منتظر تماس همکاران جهت تعیین نوبت برای ویزیت باشید.
سربه جلو شامل افزایش فلکشن(خم شدن) قسمت تحتانی ستون مهره ناحیه گردنی و ناحیه فوقانی سینهای و همچنین افزایش اکستنشن(بازشدن) قسمت فوقانی ستون مهره ناحیه گردنی و استخوان پس سری و مهره اول گردنی میباشد. سر به جلو به همراه افزایش بیش از حد اکستنشن قسمت فوقانی ستون مهره ناحیه گردنی، صاف شدن قسمت تحتانی ستون مهره ناحیه گردنی، گردشدن پشت، بالا رفتن و دورشدن شانه ها ازهم وجود دارد. این عارضه ممکن است منجر به درد جمجهای-صورت، سردرد، گردن و شانه درد و همچنین کاهش دامنه حرکتی گردن، سفتی عضلات و حساسیت شود.
در عارضه سربه جلو، سر به سمت جلوی خط ثقل جابجا شده، کتف ممکن است به سمت داخل بچرخد، کایفوز سینه ای ممکن است پیشرفت کرده و ارتفاع کلی ستون فقرات کم شود. ویژگی های آن شامل از بین رفتن لوردوز گردنی و یک تیلت جبرانی پشت سر است و در عضلات خلفی ناحیه گردنی کشش و ضعف وجود دارد.
علل
- اثر نیروی جاذبه- راستای ارگونومی ضعیف و خمیده
- پاسچر شغلی- به سمت جلو یا عقب لم دادن سر به مدت زمان طولانی، نشستن خمیده یا رها، نشستن غلط هنگام استفاده از کامپیوتر
- نتیجه دیگر پاسچرهای غلط مثل وضعیت لگن و کمر
- خوابیدن روی بالشت بلند
- کارکردن با موبایل به مدت زمان طولانی
- کمبود قدرت عضلات خلفی
علائم
- جابجایی قدامی خط کشش ثقل باعث افزایش فلکشن گردن شده که نیازمند انقباض ایزومتریک دائمی برای حمایت سر میباشد و میتواند موجب کاهش خونرسانی و درد شود.
- کشش عضلات بالای لامی که فک را به سمت عقب میکشد که باعث درد مفصل فکی-گیجگاهی میشود
- باریک شدن کانال ستون فقرات و ناحیه لوردوز گردنی که ممکن است رگهای خونی و ریشههای عصبی گیر بیفتد مخصوصا زمانیکه تغییرات تخریبی نیز موجود باشد
- فشار غیرطبیعی به مفصل زیگاپوفیسیل خلفی و قسمت های خلفی دیسک ها
- اعمال استرس(stress) به لیگامان طویل قدامی در ناحیه فوقانی گردن و لیگامان طویل خلفی در ناحیه تحتانی گردن

اثرات
- خونرسانی کم، درد و خستگی عضلات
- کاهش دامنه حرکتی ناحیه گردنی ستون فقرات
- تخیریت زودرس دیسک و تغییرشکل استخوانی
- درد و التهاب مفصل فکی-گیجگاهی
- سردردهای تنشی
- افزایش کایفوز سینه ای و کاهش قد
- کاهش ظرفیت حیاتی و دامنه حرکتی شانه و بازو
- احتمال بیرون زدگی هسته دیسک و فشار برروی اعصاب
اختلالات عضلانی
- اختلال موبیلیتی در عضلات ناحیه قدامی قفسه سینه، عضلات اندام فوقانی که از قفسه سینه نشات میگیرد، عضلات ناحیه گردنی و سر که به کتف یا ناحیه فوقانی قفسه سینه متصل است و عضلات ناحیه ساب اکسیپیتال
- اختلال در اجرای عضلات درنتیجه کشیدگی و ضعف عضلات ناحیه تحتانی گردنی و ناحیه فوقانی قفسه سینه، عضلات ناحیه قدامی گلو و خم کننده های کاپیتال
- باوجود علائم مفصل فکی-گیجگاهی، عضلات جویدنی ممکن است دچار افزایش تنش شوند
تمرین درمانی
- برای کاهش درد: توضیحات درباره نحوه کنترل درد
- راستای قامت، تعادل و نحوه راه رفتن: ریترکشن گردن، ریترکشن کتف، تمرینات تعادلی(درصورتی که ناکارآمدی عملکرد وجود داشته باشد)
- دامنه حرکتی، موبیلیتی مفصل، انعطاف پذیری: تمرینات دامنه حرکتی گردن و شانه، ترکشن گردن، تمرینات کششی ساختارهای کوتاه شده
- برای کاهش اسپاسم: رهاسازی مایوفیشال، فشار برای خونرسانی، تکنیکهای رهاسازی(برای آزادسازی سردردهای تنشی)
- قدرت و استقامت عضلانی: تمرینات قدرتی ایزومتریک گردنی درفاز اولیه و به مروز زمان تبدیل به ایزوتونیک و داینامیک، تمرینات قدرتی برای عضلات ناحیه کتف
- ارگونومی: تصحیح نوع و ارتفاع بالش، اصلاح وضعیت بدن
درمان استئوآرتیت با روش های غیر تزریق!
درمان استئوآرتیت به وسیله مدیریت فیزیوتراپی
درد یک علامت رایج است که در سطوح مختلف (خفیف، متوسط و شدید) رخ می دهد. با توجه به شواهد تاثیر مثبت تمرینات روی کنترل درد و درمان استئوآرتیت همچنین بهبود عملکرد جسمانی (مانند تقویت عضلات و شرایط هوازی) در کوتاه مدت اثبات شده است. تمرینات باید تحت نظارت یک متخصص مراقبت های سلامت مانند یک فیزیوتراپیست انجام شود. در صورت آموزش کامل، تمرینات می تواند در منزل انجام شود. اما تحقیقات نشان داده است که تمرین های گروهی همراه با ورزش های خانگی موثر است. پیاده روی هوازی، تقویت عضله چهارسررانی، تمرین مقاومتی و تای چی چند نمونه از تمریناتی است که می تواند برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو مفید باشد. هنگام درمان، جنبه های دیگر مانند خود مدیریتی و آموزش نیز اهمیت زیادی دارند. اشکال مختلف مداخلات درمانی که ممکن است برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو مفید باشد:
هیدروتراپی
مداخله درمانی غیر تهاجمی و غیر مداخله ای است که در دستورالعمل های بین المللی توصیه می شود. اگرچه شواهد متناقضی وجودارد، آب درمانی می تواند در مواردی که درد شدیدی در انجام دادن تمرینات در خشکی وجود دارد مفید باشد. بسیاری از تمرینات در آب به عنوان آمادگی خوب برای انجام تمرینات در خشکی در نظر میگیرند.

فرم ویزیت آنلاین و رایگان
اگر تا به امروز از ویزیت آنلاین و رایگان استفاده نکرده اید با تکمیل کردن فرم ذیل منتظر تماس همکاران جهت تعیین نوبت برای ویزیت باشید.
استئوآرتریت زانو بیشتر روی مفاصلی که وزن بدن را تحمل میکنند تاثیر میگذارد و باعث میشود از بین موارد دیگر درد و ضعف عضلانی ایجاد شود. عضلات اطراف مفاصل مبتلا میتواند از طریق تمرینات شناور در آب تقویت شوند. شواهد نشان داده است شناور بودن در آب میتواند وزنی که مفاصل، استخوان ها و عضلات تحمل میکنند را کاهش دهد. همچنین دامنه حرکتی میتواند با استفاده از آزادی حرکت که توسط آب از طریق شناور بودن حاصل میشود، حفظ و افزایش یابد. به طور کلی مشکلات عملکردی بیماران مبتلا به استئوآرتریت، راه رفتن و بالا رفتن از پله را با این افراد انجام داد و برای آموزش مجدد میتوان این تمرینات در استخر انجام داد . آب به بیماران اعتماد به نفس و حس موفقیت بیشتری نسبت به خشکی میدهد.
مثالهایی از تمرینات هیدروتراپی:
- کشش
- تقویت عضلات
- ایروبیک
علیرغم اختلاف نظرها، مطالعات دیگر نشان می دهد که تمرینات در آب دارای برخی از اثرات مفید کوتاه مدت هستند. بنابراین، نتایج نشان می دهد که هیدروتراپی برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو قابل اجرا و کارامد است. تاثیرات کوتاه مدت- بلند مدت هیدروتراپی هنوز مورد بررسی قرار نگرفته است . بنابراین آب درمانی به عنوان بخشی از برنامه تمرینات درمانی بیماران به خصوص بیماران ناتوان نیاز به آموزش، توصیه می شود.
درمان دستی
این روش به طور موثر در تشخیص و حذف فاکتورهایی مانند درد و بیحرکتی ثابت شده است. اگرچه تنها زمانی موثر میباشد که با یک ورزش فعال ترکیب شود. این حرکت میتواند تمرینات بیشتر و پیشرفته تری را فراهم آورد. یک مطالعه نشان داد این تکنیک های دستی باعث تسکین درد و کاهش سفتی شود.
ماساژ
تا اخیرا ماساژ روی استئوآرتریت هیچ تاثیری نداشته است. یک مطالعه نشان داد این مداخله درمانی که از هر دو نوع ماساژ سوئدی (نوازشی، مالشی، لرزشی و…) و ماساژ استاندارد استفاده میکند یک تکنیک بسیار امن برای کاهش درد و افزایش عملکرد میباشد.
گرمادرمانی
بر خلاف گرما درمانی که تاثیر خاصی ندارد، تاثیر ماساژ کیسه آب یخ برای بهبود دامنه حرکتی و عملکرد فیزیکی نشان داده شده است. اگرچه تسکین درد از طریف کیسه یخ هنوز به طور کامل ثابت نشده است، بنابراین تحقیقات بیشتری نیاز است.
الکتروتراپی
تحریک الکتریکی عصب از راه پوست یک نمونه از الکتروتراپی می باشد، که تاثیرات زیادی بر تسکین درد و بهبود عملکرد جسمانی دارد [32 ،4]. تحریک الکتریکی عصب از راه پوست TENS یک تحریک الکتریکی می باشد که از طریق کاربرد مستقیم آن روی پوست و اطراف زانو استفاده می شود [4]. با وجود اثرات مثبت، تحریک الکتریکی در بهبود تقویت عضلات چهارسررانی موثر نیست.
اولتراسوند
مطالعات قدیمی نشان دادند که این درمان در درمان استئوآرتریت زانو مفید نیست. با این حال، مطالعات جدید نشان داده است که اولتراسوند درد را کاهش می دهد و شرایط هوازی را بهبود می بخشد.
وسایل کمک خارجی
بریس:
بریس های زانو به عنوان یک روش درمانی میباشد. این روش برای بیماران استئوآرتریت که سطح داخلی و خارجی قسمت مفصل تیبیوفمورال آن ها درگیر است کاربرد دارد. هدف از این بریسها حذف فشار تماسی روی آن نواحی میباشد [4].
بریس رست: این نوع بریس به علت تضعیف عضله چهارسررانی توصیه نمیشود.
نی اسلیو: گرم و با مقداری فشار نگه داشتن عضو
بریس اصلاحی: برای افراد دچار استئوآرتریت متوسط یا شدید می باشد. این بریس ها فشار روی مفاصل را کم میکند و باعث تقویت عضله چهارسر رانی می شود.
تیپینگ:
ثابت شده است که به مقدار کمی در کاهش درد و ناتوانی بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو موثر است [25]. این اثرات مفید کوتاه مدت است.
جراحی و تمرینات بعد از عمل:
جراحی فقط زمانی توصیه می شود که درمان های دیگر برای درمان استئوآرتیت موثر نباشند. انواع مختلف جراحی استئوآرتریت زانو وجود دارد [4]:
جراحی آرتروسکوپی: غضروف آسیب دیده برداشته می شود. فقط اثرات کوتاه مدت دارد.
جراحی جایگزینی زانو: ثابت شده است که درد را کاهش می دهدو تحرک مفصل را افزایش می دهد. این نوع جراحی دارای اثرات مفید دراز مدت است.
تمرینات پس از عمل بسیار توصیه می شود. تمرینات برای بهبود عملکرد مفصل جدید و تقویت عضلات موثر هستند ]23[.
درمان محافظه کارانه:
شواهد پنل اتاوا نشان می دهد که استفاده از تمرینات درمانی برای درمان استئوآرتیت یا تمرینات همراه با درمان دستی، برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو مفید است (کلیبورن و همکاران) ]34[. یافتن مزایای کوتاه مدت با تحرک مفصل ران برای کاهش درد زانو با آزمون های عملکردی مانند اسکات امکان پذیر است (مقاله دیگر توسط کوریر و همکاران) [35]. CPR برای بیماران با درد زانو برای نشان دادن آن دسته بیماران دارای استئوآرتریت زانو و بیمارانی با مزایای کوتاه مدت تحرک پذیری مفصل ران ساخته شده است. کوریر گزارش می دهد: 5 پیشنهاد بالینی برای این مطالعه شامل: 1- پارستزی مفصل و کشاله ران. 2- درد کشاله ران. 3- کمتر بودن فلکشن غیر فعال زانو از 122 درجه. 4- IR غیر فعال مفصل ران کمتر از 17 درجه . 5- درد همراه با انحرافات مفصل ران [36]. اگر بیمار دارای 2 متغیر باشد، احتمال ابتلا ب مثبت 12.9 است. (دایل و همکاران) تحرک پذیری زانو به صورت ایستا در WOMAC و 6 دقیقه پیاده روی برای هر دو چهار هفته، هشت هفته و یک سال پیگیری بهبود یافته است.
روش های تشخیص استئوآرتریت چیست؟
تشخیص های افتراقی
تشخیص می تواند توسط معاینه بالینی ایجاد شود و می تواند توسط اشعه ایکس تایید شود. ویژگی های اصلی این تغییرات در استخوان ساب کندرال، محدود شدن فضای مفصلی، اسکلروز ساب کندرال، تشکیل کیست ساب کاندرال و استئوپات ها است. در مرحله اولیه استئو آرتریت، نتایج رادیوگرافی می تواند حداقل محدودیت فضای مفصلی نابرابر را نشان دهد. اگر آن را تضعیف می کند، شما هنوز هم مشکلات مشابهی را پیدا می کنید، اما بیمار در رفتگی خارجی تیبیال را نیز تجربه می کند. اگر بیشتر تخریب شود، خط مفصلی به طور کامل از بین می رود. در تصویر نشان داده شده است که فضای مفصلی میانی باریک تر از خط مفصل جانبی است [4].

برخی از تشخیص های افتراقی عبارتند از: بورسیت، سندروم باند ایلیوتیبیال، بی ثباتی لیگامان (لیگامان جانبی داخلی و خارجی) و آسیب شناسی مینسک، این ها شرایطی هستند که بافت نرم زانو در آن تحت تاثیر قرار می گیرد. همچنین سایر اشکال آرتریت می تواند به تشخیص افتراقی زانو منجر شود، به گات، PSEUDOGOUT، آرتریت روماتوئید و آرتریت عفونی فکر کند [17].

فرم ویزیت آنلاین و رایگان
اگر تا به امروز از ویزیت آنلاین و رایگان استفاده نکرده اید با تکمیل کردن فرم ذیل منتظر تماس همکاران جهت تعیین نوبت برای ویزیت باشید.
روش های تشخیصی:
علائم :
اولیه:
- درد
- سفتی، به خصوص در صبح
- حساسیت هنگام زانو زدن یا خم شدن [15]
- کاهش توانایی عملکرد روزانه
- بیشتر تشخیص داده می شود [4]
ثانویه:
- از دست دادن تحرک در مفصل مبتلا
- کاهش قدرت عضلانی
- بی ثباتی مفصل
- کریپتاسیون
- این نوع استئو آرتریت می تواند ناشی از چاقی، تروما، التهاب یا ژنتیک باشد [4]
اشعه ایکس: اشعه ایکس پایه برای بررسی شکستگی غضروف، محدود کردن فضای مفصلی، تشکیل اسپور های استخوان و سایر علل درد در مفصل مبتلا مورد استفاده قرار می گیرد.
آرتروسنتز: یک روشی که میتواند در مطب دکتر انجام شود. یک سوزن استریل برای نمونه برداری از مایع مفصلی استفاده میشود که پس از آن میتواند قطعات غضروف، عفونت و گات برسی شود.
آرتروسکوپی: یک روش جراحی است که در آن یک دوربین در مفصل آسیب دیده برای کسب اطلاعات بصری در مورد آسیب های ناشی از استئوآرتریت به مفصل وارد می شود.
معاینه
اگر یک بیمار به دکتر مراجعه کند، دکتر به احتمال زیاد یک معاینه پزشکی را انجام می دهد. در این زمان میبایست یافته های فرد مراجعه کننده بررسی شود.
بررسی: در زمان استراحت و نحوه حرکت بیمار، موقعیت مفاصل را در نظر بگیرید. این کار را می توان بیمار با شبیه سازی فعالیت های روزانه مانند بلند شدن و نشستن روی صندلی، بالا رفتن از پله و … انجام شود.
لمس کردن: تورم، اختلاف دما، تنش عضلانی. مواظب تیغه های ناشی از استوسیت ها که در لبه مفاصل وجود دارد باشید. این استوسیت ها نشانه ای جدی از استئوآرتریت هستند.
ارزیابی عملکرد پایه: تست قدرت عضلانی، هماهنگی، تحرک، تعادل و همچنین ثبات مفصل. این عوامل را میتوان با آزمون های عملکردی مانند ایستادن روی یک پا و آزمون های دسی پاسیو بررسی کرد. هنگام بررسی ثبات قدرت عضله مفصل و حس عمقی از اهمیت زیادی برخوردار است.
مدیریت پزشکی
هدف اصلی هر درمان برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو در بیشتر موارد کاهش درد و بهبود عملکرد جسمانی است. همانطور که در بالا ذکر شد، درمان های متعددی برای استئوآرتریت است که به طور خلاصه به درمان های پزشکی و فیزیوتراپی تقسیم میشود [20]
اگرچه درمان دارویی اثبات نشده است اما اهمیت بسیاری دارد و با وجود اختلاف نظرها، اغلب داروها توسط پزشکان توصیه میشود [4]. داروهایی که عمدتا توسط بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو، با یا بدون بیماری های مشترک استفاده میشود [20].
- استامینوفن
یک داروی خوراکی ضد درد و ضد تب. با ایمنی و کارایی خفیف، یکی از داروهای خوراکی است که بیشترین استفاده را دارد [21]. همچنین اثبات شده است که استامینوفن می تواند با داروهای دیگر مثل ایبوپروفن ترکیب شود [22].
- NSAIDs
در صورتی که مصرف استامینوفن موثر نبود، استفاده از NSAIDs توصیه می شود. عمدتا برای درد مفاصل استفاده می شود [22]. علیرغم استفاده معمول آن، مصرف این دارو جهت کنترل عوارض جانبی دردناک [21]. و جلوگیری از عوارض جانبی دیگر مانند انفارکتوس میوکارد و سکته مغزی باید به کوتاه مدت محدود شود. دو نوع از داروهای التهابی غیر مترقبه وجود دارد
- NSAIDs های خوراکی
- NSAIDs های موضعی
هر دو نوع NSAIDs که توصیه می شود حاوی مهار کننده های سیکلوکسی گناز 1 و 2 (COX-1 and COX-2)) هستند که به حفاظت مخاطی معده کمک می کند.
- اپیوئید ها
زمانی که واکنشی به مصرف NSAIDs ها حاصل نشد، از اپیوئید ها استفاده می شود. ترامادول و کودئین هر دو حاوی افیونی هستند که داروهای تسکین دهنده است که معمولا برای درمان استئوآرتریت متوسط و شدید استفاده می شود [22 ،21].
- تزریق داخل مفصلی
اگر مصرف اپیوئیدها برای کاهش درد کافی نبود، از تزریق مایعات داخل مفصلی استفاده میشود. این مایعات در حالت اکستنشن کامل زانو به طور مستقیم به مفصل مبتلا به ورم و آماس تزریق میشود [22]. اسید هیالورونیک و کورتیکواستروییدها نمونه های از مایعات تزریقی هستند.
بیماران هنگام مصرف باید محتاط باشند. تمام داروها دارای عوارض هستند، برخی از آنها عوارض بیشتری دارند. بنابرایناین موضوع حائز اهمیت است که فرد با آگاهی از عوارض جانبی داروها در مورد استفاده از آن دارو تصمیم بگیرد. شایع ترین عوارض جانبی قلبی-عروقی . گوارشی میباشد. به دلیل اثرات نامطلوب یا واکنش منفی، بعضی از داروها برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت توصیه نمیشود [22 ،21].
- گلوکوزامین سولفات و کندروتین سولفات
گلوکوزامین بسیار مورد استفاده است. داروهایی مانند کندروتین سولفات به دلیل کمبود توصیه نمی شود [22].
- کپسایسین موضعی
این کرم ها حاوی عصاره فلفلی چیلی هستند که باعث احساس سوزش می شوند [22]. اگرچه بسیاری از مطالعات این کرم ها را توصیه نمی کنند، اما گزارش دیگری مبنی بر موثر بودن آن است.
استئوآرتریت یک بیماری شایع و پنهان!
استئوآرتریت
براساس مجله انجمن پزشکی آمریکا (JAMA) بیش از 10 میلیون از جمعیت افراد آمریکا از استئوآرتریت رنج می برند (1). اغلب این بیماری در سن 45 سالگی و بیشتر رخ می دهد که غضروف در زانو از بین می رود و در نهایت سبب تماس دو استخوان در سطح مفصل می شود. رایج ترین شکایت در بین این افراد شامل تورم مفصل، سفتی مفصل و درد می باشد. استئوآرتریت زانو را می توان از طریق رادیوگرافی با نشان دادن کیست های پوکی استخوان، کم شدن فضای بین مفصلی و اسکلروز استخوان ها تشخیص داد. منظور از استئوآرتریت زانو وقوع استئوآرتریت (OA) در مفصل زانو است.
استئوآرتریت تعاریف زیادی دارد، اما Kuttner و همکاران آن را این گونه تعریف می کنند” استئوآرتریت به عنوان ساییدگی آرتریت و یا بیماری ساییدگی مفصلی، شناخته شده است. این گروه از بیماری ها متمایز اما مشترک هستند به طوری که ممکن است علل مختلفی داشته باشند اما نتایج مورفولوژی، بیولوژیکی و بالینی مشابهی دارند (2).
به عبارت دیگر استوآرتریت مفصل شامل ساییدگی و تخریب مفصل از جمله غضروف مفصلی و استخوان ساب کندرال می شود .اما همچنین رباط ها، کپسول و غشای سینویال دژنراسیون می شوند. در نهایت منجر به درد و از دست دادن عملکرد خواهد شد (3).
استئوآرتریت شایع ترین بیماری مفاصل است که افراد بزرگسال در سراسر دنیا از این بیماری رنج می برند. نام “استئوآرتریت”، یک کلمه یونانی، می تواند به “استئو” ، “آرترو” و “ایت” تقسیم می شود. اگر ما کلمه را از «استخوان»، «مفصل» و «التهاب» تبدیل کنیم (4). بنابراین، به سادگی می توان گفت که استئوآرتریت التهاب استخوان و مفصل است. استئوآرتریت زانو، در بین استئوآرتریت لگن و دست از شایع ترین آن ها است.
[sc name=”didar”][/sc]
آناتومی و فرایند آسیب شناختی:
مفصل زانو شامل انتهای سر پروگزیمال استخوان تیبیا و سر دیستال استخوان فمور می باشد. غضروفی که در بین دو انتهای استخوان تیبیا و فمور قرار گرفته است شامل یک ماتریکس سلولی اضافه می باشد که این نوع ماتریکس از جنس پروتوگلیکان های نوع 2 است. این ماتریکس با کشیدن آب به درون فضای مفصل، باعث افزایش جذب شوک و تعذیه مناسب می شود(7). شواهد حاکی از آن است که به علت فرایند کهولت سن، فیبرهای کلاژن نوع 2 کاهش می یابد بنابراین میزان مایع مغذی در سطح مفصل کمتر می شود و در نهایت موجب کاهش حفاظت از سطوح استخوانی نیز می شود.

زانو یک مفصل سینوویال است که شامل سه مفصل می باشد. مفصل اولیه تیبیوفمورال؛ بین کوندیلهای محدب استخوان فمور و کوندیل هال های استخوان تیبیا قرار گرفته است(8). مفصل پتلوفمورال بین استخوان پتلا و فمور قرار گرفته است. مفصل تیبیوفیبولار بین دو استخوان تیبیا و فیبولا قرار دارد. استئوآرتریت فقط در دو مفصل اول یعنی تیبیوفمورال و پتلوفمورال رخ می دهد. این دو مفصل حرکات بیشتری را نسبت به تیبیوفیبولار متحمل می شوند(2).
پاتولوژی استئوآرتریت زانو با با تغییرات بیومکانیک و بیوشیمیایی در غضروف مفصل مرتبط است.(Kirstin Uth et al, 2014) غضروف باعث حرکت استخوان ها روی یکدیگر با اصطکاک و درد کمتری می شود. هنگام وقوع استئوآرتریت، ضخامت و کیفیت غضزوف کاهش می بابد و غضروف باریک تر و نرم تر می شود. در نهایت با یک شکاف می تواند فرو بریزد. غضروفی که آسیب ببیند نمی تواند بهبود یابد. دز نهایت غضروف ناپدید می شود. سطوح استخوانی ممکن است پهن شوند (10 و 11)
نه تنها غضروف تحت تاثیر قرار می گیرد بلکه لاکسیتی لیگامنت و آتروفی عضله هم اتفاق می افتد(12، 13).
اپیدمیولوژی/ علل
استئوآرتریت شایع ترین نوع آرتریت به ویژه در مفصل زانو می باشد. تقریبا 6٪ از بزرگسالان را تحت تاثیر قرار می دهد، اما زنان بیشتر از مردان آسیب می بینند. [3] “بر اساس برخی از گزارش های منتشر شده، از میان 6 درصد، بیش از 13 درصد مردان و بین 7 تا 19 درصد از زنان بالای 45 سال تحت تاثیر قرار می گیرند و در نتیجه 45 درصد کمتر از ابتلا به این بیماری در مردان وجود دارد. (کولمن و همکاران) ” (14).
سن عامل تعیین کننده در توسعه استئوآرتریت است. “با توجه به سن جمعیت در شرایط دموگرافیک، انتظار میرود شیوع استئوآرتریت افزایش یابد (کولمن و همکاران)”. [14] از سن 40 سالگی، افزایش خطر به این بیماری وجود دارد. تقریبا 50٪ از جمعیت افراد در سن 65 سال مبتلا به استئوآرتریت در زانو می باشند اما همچنین این مشکل می تواند بر جوانان هم تاثیر بگذارد [14].
سن تنها عامل پیشرفت استئوآرتریت نیست. سایر عوامل خطرزا [4]:
- چاقی
- هایپرموبیلیتی و بی ثباتی مفصل
- فشار ورزش بسیار بالا همراه با بارگزاری
- زیاد خم کردن زانو با وزن سنگین
- مشاغل خاص
- نوروپاتی محیطی
- آسیب به مفصل
- تاریخچه ای از بی تحرکی
- ریشه خانوادگی
مشخصات، ارائه بالینی
از علائم استئوآرتریت زانو، ابتدا درد در شروع حرکت سپس حین حرکت و در نهایت درد دائمی است. همچنین این بیماران از دست دادن عملکرد، مانند خشکی، کاهش دامنه حرکتی و اختلال در فعالیت های روزانه را تجربه می کنند. دیگر ویژگی های احتمالی استئوآرتریت زانو بزرگ شدن استخوان، کریپتاس، حساسیت در خط مفصلی و افزایش میزان حساسیت به سردی و رطوبت است [4].
ما می توانیم استئوآرتریت زانو را به 5 مرحله تقسیم کنیم:
- مرحله 0: در این مرحله زانو سالم است. بدون هیچ دردی در عملکرد مفصل
- مرحله 1: شخص در این مرحله دارای رشد بسیار جزیی استخوان اسپور است و هیچ درد و ناراحتی تجربه نمی کند
- مرحله 2: در این مرحله افراد برای اولین بار علائم را تجربه می کنند. آن ها پس از یک پیاده روی طولانی روزانه درد خواهند داشت و سفتی بیشتری در مفصل احساس خواهند کرد. در این مرحله علائم خفیف است. اما پیش از این اشعه ایکس رشد استخوان را افزایش می دهد. به احتمال زیاد غضروف در اندازه طبیعی باقی خواهد ماند.
- مرحله 3: مرحله 3 به عنوان استئو آرتریت متوسط شناخته شده است. افراد در این مرحله هنگام حرکت مکرر، درد را تجربه خواهند کرد. سفتی مفصلی نیز به خصوص پس از نشستن طولانی مدت و صبح بیشتر خواهد بود. غضروف بین استخوان ها آسیب جدی را نشان می دهد و فاصله بین استخوان ها کمتر می شود.
مرحله 4: این شدیدترین مرحله استئوآرتریت است. به طور چشم گیری فضای مفصلی بین استخوان ها کاهش می یابد، غضروف تقریبا به طور کامل از بین می رود و مایع سینوویال کاهش می یابد. به همین دلیل افراد درد و ناراحتی بیشتری در پیاده روی یا حرکت مفصل تجربه می کنند [15].
برگه نمونه
این یک برگهٔ نمونه است. این از یک نوشتهٔ وبلاگ متفاوت است زیرا در یک مکان باقی خواهد ماند و در راهبری سایتتان (در بیشتر پوستهها) نشان داده خواهد شد. بیشتر مردم با یک برگه درباره که آنها را به بازدیدکنندگان بالقوهٔ سایت معرفی میکند، آغاز میکنند. که ممکن است چیزی همانند این باشد:
سلام! من یک پیامرسان دوچرخهسوار در روز، بازیگر مشتاق در شب هستم، و این وبسایت من است. من در لس آنجلس زندگی میکنم، یک سگ بزرگ به نام جک دارم، و من پینیا کولادا دوست دارم. (همچنین گرفتار شدن در باران را دوست دارم.)
…یا چیزهایی مانند این:
شرکت XYZ در سال ۱۹۷۱ تأسیس شد، و تا کنون چیزهای با کیفیتی را به عموم عرضه کرده است. این شرکت در شهر گاتهام واقع شده است، بیش از ۲۰۰۰ نفر در آن کار میکنند و همه نوع چیز عالی برای جامعه گاتهام انجام میدهد.
به عنوان یک کاربر جدید وردپرس، برای حذف این برگه و ایجاد برگههای جدید برای محتوای خود شما باید به پیشخوان بروید. خوش بگذره!
